Sztuczna inteligencja w niezwykle krótkim czasie przestała być futurystyczną wizją i stała się narzędziem wykorzystywanym na codzień - obecnym w smartfonach, mediach, sztuce i polityce. Platforma streamingowa ARTE.tv zaprasza widzów do obejrzenia darmowych dokumentów ukazujących jak AI zmienia świat: od twórczości artystycznej i dziennikarstwa, po mechanizmy dezinformacji i kryzys zaufania do obrazu oraz słowa. W centrum uwagi twórców znajdują się konsekwencje tych zmian - etyczne, społeczne i informacyjne oraz pytanie o odpowiedzialność w świecie, w którym algorytmy coraz częściej zastępują ludzkie decyzje.
KRÓTKA HISTORIA DŁUGIEJ IDEI
Choć dziś sztuczna inteligencja kojarzy się z nowoczesnymi algorytmami i chatbotami, jej historia sięga lat 50. XX wieku. To wtedy Alan Turing i John von Neumann rozpoczęli badania nad możliwością logicznego „myślenia” maszyn, a w 1956 roku po raz pierwszy użyto terminu „AI”. Przez dekady koncepcja ta pozostawała domeną naukowców, aż do przełomu, jakim było wprowadzenie wirtualnej asystentki Siri przez firmę Apple w 2011 roku. Od tego momentu AI stawała się narzędziem ułatwiającym codzienność, które jest dostępne dla szerszego grona konsumentów. Jak wygląda przyszłość AI i co przyniosą kolejne lata rozwoju tego narzędzia? Gdzie przebiega granica między korzyściami płynącymi z rozwoju AI a zagrożeniami, które ze sobą niesie?
SZTUKA W EPOCE ALGORYTMU - DZIEŁA BEZ EMOCJI
Jednym z najciekawszych obszarów zastosowania AI jest rynek sztuki. W dokumencie „Sztuczna inteligencja w sercu sztuki” twórcy zaglądają za kulisy cyfrowej rewolucji, która zmienia działające od wieków zasady handlu dziełami. Aukcjoner Eric Turquin opowiada o hybrydowych i całkowicie internetowych aukcjach oraz o obrazie sprzedanym za ponad dwa miliony dolarów, którego nikt z licytujących nigdy nie widział na żywo. Z kolei fizyczka Carina Popovici przekonuje, że analiza danych przez AI może uczynić ekspertyzę dzieł bardziej obiektywną i przejrzystą. Jednocześnie pojawia się pytanie o sens twórczości generowanej przez algorytmy. Prawnik Marc Olivier Deblanc, przywołując projekt „Next Rembrandt”, przypomina, że sztuka pozbawiona emocji i doświadczenia nie spełnia kryterium oryginalności - nie tylko z artystycznego punktu widzenia, również historycznego i estetycznego. Dzieła przez nią tworzone pozostają jedynie technicznym echem ludzkiej kreatywności.
SŁOWO W RĘKACH MASZYNY - MIĘDZY DZIENNIKARZEM A ALGORYTMEM
AI coraz śmielej wkracza również do świata mediów. W krótkim dokumencie „Sztuczna inteligencja w redakcji włoskiego dziennika Il Figlio” widzimy eksperyment, w którym algorytm w sześć minut generuje pełnoprawny artykuł polityczny. Redaktor naczelny podkreśla, że jakość tekstu zależy od jakości zadanego przez nas pytania, a gotowy materiał wymaga ludzkiej kontroli. Nie oznacza to jednak, że można bezgranicznie zaufać sztucznej inteligencji. W redakcji „Il Figlio” pracuje dwóch dziennikarzy, których głównym zadaniem jest sprawdzanie, oraz nanoszenie ewentualnych poprawek na artykuły w pełni wygenerowane komputerowo. Socjolog Simone Mulargia przypomina, że media już wcześniej mierzyły się z technologicznymi przełomami - gdy Internet stał się szeroko dostępny dla społeczeństwa, zastanawiano się nad dalszym losem prasy, a dziś jest nieodłączną częścią niemal każdej redakcji. Jeszcze wcześniej pojawiło się radio i telewizja - na początku również traktowane, jako zagrożenie dla prasy tradycyjnej. Socjolog przestrzega, że AI może zwiększyć efektywność pracy, ale niesie też ryzyko utrwalania stereotypów i uprzedzeń, jeśli pozostanie bez krytycznego nadzoru.
FALE DEEPFAKE’ÓW I I KRYZYS PRAWDY
Najbardziej niepokojącym obliczem AI jest jej rola w szerzeniu dezinformacji. W odcinku serii „42 - Odpowiedź na prawie wszystko” zatytułowanym „Jak działa dezinformacja?” twórcy pokazują, jak generowane komputerowo obrazy, głosy i filmy podważają zaufanie do tego, co widzimy i słyszymy. Przez lata filmy, oraz zdjęcia były uważane za rzetelną formę informacji. Od wprowadzenia do użytku ogólnego wielu różnych silników AI, już tak nie jest. Statystyki są alarmujące - we Francji 70%, a w Niemczech 64% badanych obawia się deepfake’ów. Dezinformacja była obecna zawsze, ale nigdy w tak rozwiniętej formie jak teraz - sztuczną inteligencję wykorzystuje się do generowania głosu i wyglądu. Kiedyś nie zakładano, że każda wiadomość publikowana w internecie może być fałszywa, a dziś jest zupełnie na odwrót. Coraz częściej nie wiemy, czy to co słyszymy lub widzimy jest prawdziwe - to właśnie cel dezinformacji. Nie chodzi o przekonanie do czegoś ludzi, ale o wytworzenie poczucia braku wiary w rzeczy, które widzimy - w świecie baniek informacyjnych i nadmiaru treści sztuczna inteligencja staje się katalizatorem kryzysu prawdy.
Dostępne dokumenty nie demonizują technologii, ale zdecydowanie zachęcają do krytycznego myślenia. Przypominają, że AI nie jest ani zbawieniem, ani jednoznacznym zagrożeniem - jest narzędziem, którego skutki zależą od sposobu, w jaki je użytkujemy. Platforma ARTE.tv zachęca swoich widzów do świadomego oglądania i zadawania pytań o przyszłość, w której algorytmy coraz częściej współdecydują o tym, co tworzymy, czytamy i w co wierzymy. Wszystkie filmy są dostępne bezpłatnie na ARTE.tv - bez konieczności rejestracji, opłat i subskrypcji.
